تعاریف و مفاهیم
شاخص های قیمت
در يك نگاه كلي شاخص هاي قيمت به شاخص قيمت مصرف كننده، شاخص قيمت توليد كننده و ساير شاخص های قیمت تفكيک مي شوند.

1)     شاخص قيمت مصرف كننده(CPI)

1-1)    شاخص قیمت کالاها وخدمات مصرفی خانوارهای روستایی کشور
مرکز آمار ایران از سال 1353 طرح آمارگیری از قیمت خرده فروشی کالا و خدمات مصرفی در مناطق روستایی کشور را با هدف محاسبه متوسط قیمت اجرا نموده است. نتایج این طرح به صورت متوسط قیمت کالاها و خدمات مصرفی خانوارهای روستایی به تفکیک استان های کشور و در چهار فصل منتشر شده است. در سال 1361 با تعیین این سال به عنوان سال پایه شاخص قیمت، طرح مورد بازنگری قرار گرفت و نتایج آن تحت عنوان شاخص قیمت کالاها و خدمات مصرفی خانوارهای روستایی به صورت فصلی و سالانه منتشر شد. این طرح 2 مرتبه در سال های 1367 و 1381 مورد بازنگری قرار گرفته و با سال پایه های 100=1367 و 100=1381  شاخص مذکور محاسبه شده است. در حال حاضر سال 1390 به عنوان سال پایه انتخاب و در اواخر سال 1392 نتایج به صورت ماهانه محاسبه و منتشر خواهد شد.
 
1-2)    شاخص قیمت کالاها و خدمات مصرفی خانوارهای شهری کشور
طرح آمارگیری از قیمت کالاها و خدمات مصرفی خانوارهای شهری با هدف تهیه شاخص قیمت کالاها و خدمات مصرفی خانوارهای شهری از سال 1373 به صورت آزمایشی در شهر تهران اجرا شد. این طرح از سال 1374 به صورت یکی از طرح های مستمر در برنامه های آماری مرکز آمار ایران قرار گرفته است. نتایج طرح یاد شده از سال 1374 به تفکیک استان¬های کشور و در مقاطع زمانی ماهانه منتشر شده است. تا کنون 2 تجدید نظر کلی در سال های 1381 و 1390 در این طرح انجام شده و در این دو سال، سال پایه تغییر نموده است. در حال حاضر به 178 شهر در قالب 293 منطقه شهری در این طرح مراجعه شده و قیمت 451 قلم أخذ می شود. در طرح فوق در هر ماه به بیش از 53 هزار کارگاه خرده فروشی و بیش از 3 هزار خانوار اجاره نشین مراجعه و 225 هزار مظنه قیمت در هرماه پرسش و بررسی می¬شود.

1-3)    شاخص قیمت کالاها وخدمات مصرفی خانوارهای کل کشور(شاخص ملی). 
در حال حاضر در ایران نرخ تورم خانوارهای شهری به عنوان نرخ تورم کل کشور منتشر می شود و با این رویکرد نرخ تورم خانوارهای روستایی مغفول می ماند. راه حل مناسب استفاده از شاخص قیمت کالاها و خدمات مصرفی خانوارهای کل کشور که از ترکیب موزون شاخص قیمت خانوارهای شهری و روستایی به دست می آید می باشد. این شاخص که از آن به عنوان شاخص ملی نیز یاد می شود، نرخ تورم را در سطح کل کشور (مناطق شهری و روستایی) نشان می¬دهد. شاخص ملی برای اولین بار درکشور توسط مرکز آمار ایران با سال پایه 100=1381 استخراج و منتشر شد. با تغییر سال پایه شاخص قیمت CPI از 1381 به 1390، شاخص ملی نیز در حال بازنگری بوده و در اوایل سال 1393 نتایج آن منتشر خواهد شد.

1-4)    شاخص قیمت کالاها وخدمات مصرفی خانوارهای شهری به تفکیک دهک های هزینه ای 
تورم دهکی که از محاسبه درصد تغییر شاخص قیمت کالاها و خدمات مصرفی به تفکیک دهک های هزینه ای      به دست می آید اطلاعات تفصیلی¬تری را از وضعیت تورمی دهک های مختلف جامعه در اختیار برنامه ریزان و سیاست گذاران قرار می دهد. این شاخص در سطح دهک های هزینه ای از سال 1381 به بعد بر اساس سال پایه 100=1381 و برای خانوارهای شهری محاسبه شده است.

2)    شاخص قيمت توليد كننده
بر اساس اين شاخص، نرخ تورم توليد كنندگان به مفهوم تغيير در قيمت سبد معيني از كالاها و خدمات توليد شده در داخل كشور اندازه گيري مي‌شود. در این راستا مرکز آمار ایران تهیه شاخص قیمت تولید کننده را در دستور کارخود قرار داده و این شاخص را به تفکیک بخش های زیر تهیه می کند:

2-1)    شاخص قیمت تولید کننده بخش صنعت
مرکز آمار ایران طرح آمارگيري از قيمت توليدكننده محصولات صنعتي را با هدف تهيه شاخص قيمت توليدكننده‌ بخش صنعت، به طور آزمایشی از سال 1374 در شهر تهران به اجرا درآورد. طرح فوق از سال 1375 تا نیمه اول سال 1391 به‌صورت ماهانه اجرا و نتايج آن به صورت شاخص قیمت در سطح کل کشور و به‌ تفكيك رشته فعاليت‌هاي اقتصادي بخش صنعت ارائه شده است. از نیمه دوم سال 1391، این طرح به صورت فصلی اجرا می شود. شاخص قیمت تولید کننده بخش صنعت، تغييرات قيمت محصولات صنعتی توليدشده به منظور فروش را نشان مي‌دهد. مرکز آمار ایران در راستای تغییر سال پایه کلیه شاخص های قیمت به 100=1390، بازنگری اساسی در این طرح را انجام و مقدمات لازم برای تغییر سال پایه آن را انجام داده است نتایج مرتبط در انتهای سال 1392 با سال پایه جدید (100=1390) منتشر خواهد شد.

2-2)    شاخص قیمت تولید کننده بخش معدن
مرکز آمار ایران طرح آمارگيري از قيمت توليدكننده محصولات معدنی را با هدف تهیه شاخص قيمت توليدكننده بخش معدن از سال 1381 اجرا نموده است. این شاخص تغييرات قيمت مواد معدني توليدشده به منظور فروش را نشان مي‌دهد. طرح فوق از سال1381 تا پايان سال 1387 به صورت فصلي، از ابتداي سال 1388 به صورت ماهانه و دوباره از نیمه دوم سال 1391 به صورت فصلی اجرا شده است. مرکز آمار ایران در راستای تغییر سال پایه کلیه شاخص های قیمت به 100=1390، بازنگری اساسی در این طرح را انجام داده و مقدمات لازم برای تغییر سال پایه آن صورت گرفته است. نتایج طرح فوق در انتهای سال 1392 با سال پایه جدید (100=1390) منتشر خواهد شد.

2-3)    شاخص قیمت تولید کننده محصولات گاوداری های صنعتی
مرکز آمار ایران طرح آمارگیری از قیمت تولید کننده محصولات گاوداری های صنعتی را به عنوان يكي از مهم‌ترين زير بخش‌هاي توليدي بخش كشاورزي و با هدف تهیه شاخص قيمت توليدكننده محصولات گاوداري‌هاي صنعتي از سال 1381 به صورت فصلی به اجرا درآورده است. نتایج این طرح به صورت فصلی و در سطح کل کشور و استان ها منتشر می¬شود. این مرکز در راستای تغییر سال پایه کلیه شاخص¬های قیمت به 100=1390، بازنگری اساسی در این طرح را انجام داده و مقدمات لازم برای تغییر سال پایه آن صورت گرفته است. نتایج طرح فوق در انتهای سال 1392 با سال پایه جدید (100=1390) منتشر خواهد شد.
2-4)    شاخص قیمت تولید کننده محصولات مرغ داری های صنعتی
مرکز آمار ایران طرح آمارگیری از قیمت تولید کننده محصولات مرغ داری های صنعتی را به عنوان يكي دیگر از مهم‌ترين زير بخش‌هاي توليدي بخش كشاورزي و با هدف تهیه شاخص قيمت توليدكننده محصولات مرغ داري‌هاي صنعتي از سال 1388 به صورت فصلی اجرا نموده است. نتایج این طرح به صورت فصلی و در سطح کل کشور و استان ها منتشر می شود. این مرکز در راستای تغییر سال پایه کلیه شاخص های قیمت به 100=1390، بازنگری اساسی در این طرح را انجام داده و مقدمات لازم برای تغییر سال پایه آن را صورت گرفته است. نتایج طرح فوق در انتهای سال 1392 با سال پایه جدید (100=1390) منتشر خواهد شد.
    
2-5)    شاخص قیمت تولید کننده بخش ساختمان
مرکز آمار ایران طرح آمارگیری از قیمت نهاده¬های ساختمان های مسکونی شهر تهران را با هدف تهیه شاخص قيمت توليدكننده بخش ساختمان در شهر تهران، از سال 1388 به صورت ماهانه به اجرا درآورده است. این مرکز تصمیم داشت شاخص فوق را بر مبنای 100=1388 محاسبه نماید. اما با توجه به این که سال 1388 به لحاظ شرایط اقتصادی سال مناسبی برای مبنا قرار گرفتن به عنوان سال پایه نبود مرکز آمار ایران در تصمیم خود تجدید نظر نموده و نتایج این طرح را بر مبنای 100=1390 در انتهای سال 1392 محاسبه و منتشر خواهد نمود. این طرح از نیمه دوم سال 1391 به صورت فصلی اجرا می شود.

2-6)     شاخص قیمت تولید کننده بخش خدمات
مرکز آمار ایران طرح آمارگیری از قیمت تولید کننده بخش های خدمات را در 8 زیر بخش با هدف تهیه شاخص قيمت توليدكننده بخش های خدمات از سال 1388 به صورت ماهانه به اجرا درآورده است. این 8 بخش عبارتند از:
1.    شاخص قیمت تولید کننده خدمات هتل و رستوران
2.    شاخص قیمت تولیدکننده خدمات آموزش
3.    شاخص قیمت تولیدکننده خدمات بهداشت و مددکاری اجتماعی
4.    شاخص قیمت تولید کننده خدمات حمل و نقل، انبارداري و ارتباطات
5.    شاخص قیمت تولید کننده خدمات واسطه‌گري‌هاي مالي
6.    شاخص قیمت تولید کننده خدمات املاك و مستغلات و ساير خدمات كسب و كار
7.    شاخص قیمت تولید کننده خدمات عمده‌فروشي، خرده فروشي، تأمين وسايل نقليه و لوازم شخصي و خانگي
8.    شاخص قیمت تولید کننده بخش خدمات ساير خدمات عمومي، اجتماعي و شخصي

اما با توجه به این که سال 1388 به لحاظ شرایط اقتصادی سال مناسبی برای مبنا قرار گرفتن به عنوان سال پایه نبود مرکز آمار ایران در تصمیم خود تجدید نظر کرده و نتایج این طرح را بر مبنای 100=1390 در انتهای سال 1392 محاسبه و منتشر خواهد نمود. این طرح از نیمه دوم سال 1391 به صورت فصلی اجرا می¬شود.

3)     سایر شاخص های قيمت
مرکز آمار ایران طرح آمارگیری از قيمت كالاهاي صادراتي را با هدف تهیه شاخص قیمت کالاهای صادراتی، از سال 1381 به اجرا درآورده است. این مرکز در راستای تغییر سال پایه کلیه شاخص های قیمت به 100=1390، بازنگری اساسی در این طرح را انجام داده و مقدمات لازم را برای تغییر سال پایه آن را فراهم کرده است. در حال حاضر نتایج طرح در سطح کل کشور و به صورت فصلی منتشر می شود.